Dosyalar
Prof. Dr. Muhammed Hamidullah
 

Muhammed Hamidullah'ın Eserleri

Le Saint Coran Kur'ân-ı Kerim'in bir Müslüman alim tarafından yapılan ilk Fransızca çevirisi olup aynı zamanda Kur'ân'ın bir Batı dilinde en çok okunan tercümesidir. Hamidullah’a asıl şöhreti kazandıracak ve aynı zamanda tartışmalara en çok konu olacak eser ise Türkçe'ye İslam Peygamberi adıyla çevrilen ve Hz. Peygamber’in hayatını en ince detaylarıyla özgün biçimde anlatan kitabıdır.

Qur'an in Every Language

(Her Dilde Kur'ân)

(Hyderabad/ Deccan, 1936)

Çeşitli dünya dillerine yapılmış Kur'ân tercümelerinin bibliyografik listesidir. Müellif ilk bölümde, bilinen bütün Kur'ân tercümelerini; mütercimleri, yayın yer ve tarihleriyle beraber listelemiş, ikinci bölümde ise Kur'ân'dan bir örnek olmak üzere Fatiha sûresinin her bir dildeki tercümesine yer vermiştir. Eserin yayına hazırlanan dördüncü baskısı 142 dil ihtiva etmektedir.  

Le Prophéte de l'Islam, sa vie et son euvre

(İslam Peygamberi)

(Paris, 1959)

Prof. Dr. Muhammed Hamîdullah'ın, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hayatı ve faaliyetleri hakkında Fransızca olarak hazırladığı iki ciltlik eseridir.

20 yıl süren fedâkarâne bir çalışmanın sonucu olan eserin ilk cildi, doğumundan vefâtına kadar Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hayatını, ikinci cildi ise yine O'nun (s.a.v.), devlet idâresi, hukuk, iktisat, askeriye, cemiyet, eğitim-öğretim, estetik vs. alanlarındaki faaliyetlerini ele almaktadır.

Eserde konular, klasik siyer kitaplarında olduğu gibi düz bir kronolojik sıraya göre anlatılmış değildir. Hamîdullah konuları sistematik olarak düzenlemiş, sonra her birini kendi içlerinde kronolojik olarak işlemiştir. Hz. Peygamber'i (s.a.v.) ve İslâm toplumunu merkeze almakla birlikte olayların çevre ülkelerdeki yankılarına da işâret eden geniş çerçeveli bir târih sunumu gerçekleştimiştir. Eseri hazırlarken, ilk elden veri ve kaynaklara ulaşmaya gayret göstermiş, ayrıca bahse konu olan bir çok yeri bizzat gidip incelemiştir. Hz. Peygamber'i (s.a.v.) takdim ederken mucizelerden ziyâde, O'nun (s.a.v.) insani yönünün ve getirdiği dinî öğretinin öne çıkarılması hususunu prensip edinmiştir. Böylece, O'nun (s.a.v.) örneklik vasfının Müslümanlar için daha istifadeli olacağını düşünmüştür. Ayrıca yeri geldikçe olaylar ve bu olayların geçtiği klasik kaynaklar hakkındaki görüş ve değerlendirmelerini de aktarmıştır.

Türkçe, Arapça, Urduca, Sırpça gibi çeşitli dillere tercüme edilen bu kıymetli eser, yayınlandığı günden bu yana konuları ele alış tarzı ve özgün sistematiği ile büyük ilgi görmüştür.

Mecmuâtu'l-Vesâiki's-Siyâsiyye li-Ahdi'n-Nebevî ve'l-Hilâfeti'r-Râşide

(Hz. Peygamber ve Hulefâ-yı Râşidîn Döneminin Siyasi Vesikaları)

(Kahire, 1941)

el-Vesâiku's-Siyâsiyye, Muhammed Hamidullah'ın Paris Üniversitesi'ne sunduğu doktora tezinin malzemesini oluşturan idari ve siyasi belgelerin neşridir.

Eserde Hz. Peygamber ve dört halife dönemine ait antlaşmalar, İslam'a davet mektupları, atama kararnameleri, güvence (eman) yazıları, siyasal ve sosyal hutbe ve konuşmalar idari genelge ve talimatlar, iktanameler gibi vesikalar, konularına ve kronolojik sıralarına göre düzenlenmiştir. Müellif her bir belgenin (tam veya kısmi olarak geçtiği) tarih ve hadis kaynaklarındaki yerlerine işaret etmiş, bunlar arasındaki rivayet farklarını göstermiş, ayrıca yer yer vesikalar hakkında kendi değerlendirmelerini de sunmuştur.  

Eserin Hz. Peygamber dönemi ile ilgili bölümü el-Vesâiku's-Siyâsiyye Hz. Peygamber Döneminin Siyasi-İdari Belgeleri adıyla Vecdi Akyüz tarafından (İstanbul, 1997) Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

The Muslim Conduct of State

(İslam'da Devlet İdaresi)

(Hyderabad/ Deccan, 1942)

İslam devletler hukukunu konu almaktadır. Eserde bağımsız veya yarı bağımsız devletler, İslam topraklarında oturan yabancılar, yabancı ülkelerde oturan Müslümanlar, dinden dönenler, zımmîler, âsi topluluklar ve korsanlarla alakalı İslami hükümler ve bunlarla karşılıklı münasebetlerde uyulması gereken kurallar incelenmiş, böylece Müslüman idarecileri, uluslararası ilişkilerde en doğru ve adaletli olan hareketi yapmaya yönelten İslam uluslararası hukuku özetlenmiştir.

Hamidullah'ın Bonn Üniversitesi'nde hazırladığı doktora tezini de içeren eser İslam'da Devlet İdaresi adıyla Kemal Kuşçu (İstanbul, 1963) ve Hamdi Aktaş (İstanbul, 1998) tarafından Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

Six Originaux des Lettres Diplomatiques du Prophete de l'Islam

(Hz. Peygamber'in Altı Orjinal Diplomatik Mektubu)

(Paris,1985)

Eser, Hz. Peygamber tarafından çeşitli sebeplerle gönderilmiş ve içeriklerini ancak tarih ve hadis kaynaklarından öğrenebildiğimiz yüzlerce mektup içerisinden, orijinal nüshalarına ulaşabildiğimiz 6 tanesini konu edinmektedir.

Bu mektuplardan beşi, komşu devlet başkanları olan Mukavkıs (Mısır), Necaşî (Habeşistan), Herakliyus (Bizans), Kisra (İran), Ceyfer ve Abd (Uman)'a İslam'ı kabule davet için  gönderilmiştir, el-Ahsâ valisi Münzir'e gönderilen mektup ise idari içeriklidir.

Müellif eserde fotoğraflarını da yayınladığı bu kıymetli vesikaları ayrıntılı olarak incelemekte ve her biriyle alakalı değerlendirmelerde bulunmaktadır. Eserin başında yer alan Arap yazısının tarihçesiyle alakalı giriş bölümü de uzman olmayan okuyucuya bu incelemeyi daha kolay ve faydalı bir şekilde anlama imkanı sunmaktadır. Eser Mehmet Yazgan tarafından Hz. Peygamber'in Altı Orjinal Diplomatik Mektubu adıyla (İstanbul, 1990) Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

Muhammad Rasulullah

(Rasûlullah Muhammed)

(Hyderabad/ Deccan, 1974)

Hz. Peygamber'in hayatını özet olarak ele alan bir eserdir. Doğumundan ölümüne kadar Hz. Peygamber'in hayatı, getirdiği dünya nizamı, daveti, kendine inananlarla ve diğer topluluklarla ilişkisi, devlet idaresi, siyaseti, ahlakı gibi konular, sebep ve sonuçları üzerinde durularak incelenmiştir. Yine bu manada peygamberler silsilesinin son halkası ve mührü olan Hz. Muhammed (sav)'in dünyaya geldiği çağa ve bu çağın toplumsal yapısına da mercek tutulmuştur. Eser, Salih Tuğ (Rasûlullah Muhammed, İstanbul, 1973) ve Ülkü Zeynep Babacan (Allah'ın Elçisi Hz. Muhammed, İstanbul, 2001) tarafından Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

The Battlefields of the Prophet Muhammad

(Hz. Peygamber'in Savaş Meydanları)

(Woking, 1953)

İlk olarak 1952 ve 1953'te Islamic Review dergisinde yayınlanan eser Hz. Peygamber döneminin askerî faaliyetlerini konu edinmektedir. Eserde Hz. Peygamber'in idare ettiği Bedir, Uhud, Hendek, Huneyn ve Taif Savaşları; Mekke'nin ve Hayber'in fethi gibi konular, ilgili kroki ve haritalarla ele alınmış, bunların yanı sıra Yahudilerle yapılan savaşlar, Hz. Peygamber devrinde istihbarat ve yine bu dönemde devletin askerlik teşkilatı ile alakalı bilgilere yer verilmiştir. Hz. Peygamber'in 10 sene gibi kısa bir sürede çok az sayılabilecek bir insan kaybıyla elde ettiği büyük zafer gözler önüne serilmiştir.

Eser,  Hz. Peygamber'in Savaşları ve Savaş Meydanları adıyla Salih Tuğ tarafından (İstanbul, 1962) Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

Le Saint Coran

(Aziz Kur'ân)

(Paris, 1959)

Kur'ân-ı Kerim'in bir Müslüman alim tarafından yapılan ilk Fransızca çevirisi olup aynı zamanda Kur'ân'ın bir Batı dilinde en çok okunan tercümesidir. Baş tarafında Kur'ân tarihi hakkında bilgilerle Batı dillerindeki Kur'ân çevirilerinin tam listesini içeren genişçe bir giriş kısmı yer almaktadır. Hamidullah'ın özgün bir metod kullanarak hazırladığı eserde her sözcük kural olarak bir tek sözcükle karşılanmış ve âyetler kelimesi kelimesine tercüme edilmiştir.

Deyimler, mecaz anlamlı sözcükler ve tarihsel süreç içerisinde belli bir terim anlam kazanıp bu şekliyle kullanılan kelimeler Le Saint Coran'da ilk anlamlarıyla verilmiştir.

Bir tür tefsiri tercüme özelliği taşıyan mealde çoğunlukla not şeklinde açıklamalar yer almaktadır. Müellif, âyetleri anlamayı kolaylaştırıcı bir takım bilgileri, Kur'ân'ın bir yerinde geçen bir konunun diğer yerlerde nasıl ele alındığını, ayrıca Kitab-ı Mukaddes'le benzerlik ve farklılıklarını bu açıklayıcı notlar sayesinde istifadeye sunmuştur.

Eser Abdulaziz Hatip ve Mahmut Kanık tarafından Aziz Kur'ân adıyla (İstanbul,2000) Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

Introduction to Islam

(İslam'a Giriş)

(Hyderabad/ Deccan, 1957)

İslamiyet hakkında güvenilir ve özet bilgi isteyen her seviyede insanın yararlanabileceği bir başvuru kitabı niteliğindedir. Eserde Hz. Peygamber'in hayatı, Kur'ân'ın tarihi ve içeriği, İslam'ın hayat anlayışı, hukuk, iktisat ve yönetim sistemi, İslam'a göre gayr-i müslimlerin statüsü, kadın konusu, Müslümanların ilim ve sanata katkıları, günlük hayatları ve ibadetleri gibi konular özlü ve net bir şekilde takdim edilmiştir. İslam'ın tüm boyutlarıyla anlaşılmasına katkıda bulunacak bir bütünlük içerisinde hazırlanan eser yirmiden fazla dile çevrilmiş ve pek çok kişinin İslamiyet'i benimsemesine vesile olmuştur. Eserin Türkçe'ye de İslam'a Giriş adıyla bir kaç ayrı çevirisi yapılmıştır.

The Emergence of Islam

(İslam'ın Doğuşu)

(Islamabad, 1993)

Prof. Dr. Muhammed Hamidullah'ın 1980 yılı Mart ayında Bahâvelpur'daki İslam Üniversitesi'nde verdiği "Kur'ân'ın Tarihi", "Hadisin Tarihi", "Fıkhın Tarihi", "Fıkıh ve İctihad", "Din", "Milletlerarası Hukuk", "Devlet ve İdare", "Savunma", "Eğitim Sistemi", "Kanun Yapımı ve Yargı", "Gelirler ve Takvim", "İslam'ın Tebliği" başlıklı on iki konferansının kitaplaştırılmış halidir. Müellif bu konferanslarda engin bilgi birikimiyle İslami düşüncenin, toplum ve devletin, İslami kuralları uygulamaya geçiren kurumların doğuş ve gelişimini her seviyede insanın anlayabileceği bir tarzda açıklamıştır.

Eser, Murat Çiftkaya tarafından İslam'ın Doğuşu adıyla (İstanbul, 1997) Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

Le Grand Livre de le Conduite de l'etat

(Siyerü'l-Kebîr)

(Ankara,1989)

Şeybanî'nin es-Siyeru'l-Kebîr isimli eserinin Serahsî'nin yaptığı şerhle birlikte Fransızca'ya tercümesidir. UNESCO adına hazırlanan, ancak kurum tarafından yayınlanmayan eseri Türkiye Diyanet Vakfı neşretmiştir.

İslam Tarihi'ne Giriş

(İstanbul, ts)

Prof. Dr. Muhammed Hamidullah'ın Erzurum Atatürk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi'nde verdiği İslam Tarihi hakkındaki 11 dersin Türkçe tercümelerinden oluşmaktadır. Bu derslerde Hamidullah, ilk yaratılışta tüm kainatın Allah'a teslimiyetiyle (kelime manası olarak İslamıyla) başladığını ifade ettiği İslam Tarihi'ni en baştan, Hz. Ebû Bekir (ra)'ın halife seçilmesine kadar olan kısmıyla gayet öz olarak ele almıştır.

Eserde İslam tarihi, tarih ve takvim kavramları, Arap Yarımadası'na gönderilen nebîler,  İslam'dan önce Mekke gibi konular işlendikten sonra Hz. Peygamber'in hayatı çeşitli yön ve safhalarıyla altı ders halinde yer almış ve son olarak Hz. Peygamber'in halife seçilmesi ve halifeliğinin meşruiyyeti konusu takdim edilmiştir..

İslam Müesseselerine Giriş

(İstanbul, 1980)

Prof. Dr. Muhammed Hamidullah'ın Erzurum Atatürk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi'nde verdiği İslam Müesseseleri Tarihi derslerinin sistematik bir şekilde bir araya getirilmiş Türkçe tercümelerinden oluşmaktadır. Eserde dil, Hac ve Kâbe, dâru'n-nedve, cami, imamet, hilafet, vergi gibi İslam müesseseleriyle alakalı konular özlü bir şekilde incelenmiştir.

İlk İslam Devleti

(İstanbul,1992)

Prof. Dr. Muhammed Hamidullah'ın çeşitli zamanlarda yapmış olduğu beş önemli araştırmasının bir araya getirilmiş Türkçe tercümeleridir. "Hz. Peygamber zamanında Medine'nin Sosyal Yapısı", "İlk Dönem İslam Devleti'nin Kuruluş ve Organları", "Akdeniz Çevresi Müslümanlarının Tarih İlmine Katkıları", "Ortaçağ'da Müslümanların Petrol Hakkındaki Bilgileri", "Kristof Kolomb'dan Önce Müslümanların Amerika Kıtasını Keşfi" başlıklı ilginç ve değerli makaleler okuyucunun istifadesine sunulmuştur.

İslam Anayasa Hukuku

(İstanbul, 2005)

Prof. Dr. Muhammed Hamidullah'ın anayasa kavramı çevresindeki bir kısım makalelerinin Türkçe tercümelerinden oluşmaktadır. Eser Hz. Peygamber'in Medine'ye hicretinden sonra Medine'deki yerleşik toplumlar ile yaptığı ve yeryüzündeki ilk anayasa olduğu ifade edilen Medine vesikası denilen anlaşma çevresinde odaklanmaktadır.

"Anayasa Tarihi", "Devletin Şekli ve Devlet Başkanı", "Temel Haklar ve Özgürlükler" "Yargılama" başlıkları altında gruplanan makaleler insanlık tarihinin ilk dönemlerindeki  anayasa hareketlerini, ayrıca Hz. Peygamber döneminde ve daha sonraki devirlerde yaşanan olayların anayasa ile ilişkilerini ortaya koymak bakımından büyük bir öneme sahiptir.

İmam-ı Azam ve Eseri

İslam hukuku kurallarını ilk olarak toplayıp sistematize eden kişi olan İmam- Azam Ebû Hanife'nin (v. 150) hayatı, faaliyetleri ve dolayısıyla İslam hukuk tarihindeki yerini konu alan bir eserdir.

Eserin ikinci bölümü ise Ebû Hanife'nin talebesi olan Muhammed eş-Şeybâni'nin hayatı ve faaliyetlerine ayrılmıştır.

Sahîfe-i Hemmam b. Münebbih mea Mukaddimetin fî Târîh-i Tedvîni'l-Hadîs

(Sahîfe-i Hemmam b. Münebbih, hadis tarihine dair bir mukaddime ile beraber )

(Şam, 1953)

Orijinal nüshaları günümüze kadar ulaşmış en eski tarihli hadis kaynağı olan Hemmam b. Münebbih (v. 101) Sahifesi'nin hadis tarihine dair genişçe bir giriş kısmıyla beraber neşridir.  

Müellif giriş bölümünde Hz. Peygamber devrinden bugüne kadar hadislerin derlenmesi aktarılması ve korunması ile alakalı kıymetli bilgiler vermiş, ardından da Şam ve Berlin'de iki nüshasını bulduğu  Hemmam b. Münebbih Sahifesi'nin tam metnini yayınlamıştır. Ebû Hureyre (v. 58) (ra)'ın kendi talebesi olan  Hemmam b. Münebbih'e yazdırmış olduğu 138 hadisten oluşan ve Ahmed b. Hanbel'in Müsned isimli eserinde aynen yer alan bu sahifenin yayınlanması ile hadislerin, Hz. Peygamber'in vefatından çok sonra hafızalardan yazıya geçirildiği ve dolayısıyla güvenilir olmadığı şeklindeki iddiaların geçersizliği ortaya koyulmuş olmaktadır. Eser, "Sahife-i  Hemmam b. Münebbih" ve "Muhtasar Hadis Tarihi ve  Sahife-i Hemmam b. Münebbih" adlarıyla Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

Kur'ân-ı Kerim Tarihi

(İstanbul, 2000)

Prof. Dr. Muhammed Hamidullah tarafından hazırlanan Fransızca Kur'ân Tercümesi Le Saint Coran'ın giriş kısmının Türkçe ayrı basımıdır. Müellif bu genişçe giriş bölümünde vahiy, Kur'ân'ın ve Kitab-ı Mukaddes'in üslubları, Kur'ân'ın içeriği, yazıya geçiriliş tarihi, sonraki nesillere ulaştırılması, korunması ve okunuş biçimi gibi konuları incelemiş, ayrıca Avrupa dillerindeki Kur'ân tercümelerinin tam listesini vermiştir.

İslam et Christianisme

(İslamiyet ve Hristiyanlık)

(Paris 1976)

Prof. Dr. Muhammed Hamidullah'ın Paris'te verdiği, hem Müslüman hem Hristiyan dinleyicilerin katılımıyla gerçekleşen ve döneminde çok yankı yapmış bir seminerinin yine  Hamidullah tarafından makaleleştirilmiş halidir. Bu konferansta Hamidullah, İslamiyet ve Hristiyanlık dinlerinde iman esasları, peygamberlik anlayışı, ibadet şekli, günah çıkarma, savaş, dinde kanun koyma yetkisi, birden fazla kadınla evlenme gibi konuları mukayeseli olarak ele almıştır. Eserin Türkiye baskısı Türkçe, İngilizce, Fransızca ve Almanca olmak üzere dört dili içermektedir.

İslam'ın Hukuk ilmine katkıları

(İstanbul, 2005)

Prof. Dr. Muhammed Hamidullah'ın İslam Hukuku ile alakalı bir kısım makalelerinin Türkçe tercümelerinden oluşmaktadır. "Hukuk İlmi ve Hukuk Felsefesi", "İslam Devletler Hukuku" ve "Karşılaştırmalı Hukuk" başlıkları altında derlenen makaleler okuyucunun istifadesine sunulmuştur.

Bibliyografya

HAMİDULLAH, Muhammed. Aziz Kur'ân, çev. Abdulaziz Hatip, Mahmut Kanık,  İstanbul, 2000

 

HAMİDULLAH, Muhammed. Hz. Peygamber'in Altı Orijinal Diplomatik Mektubu, çev. Mehmet Yazgan, İstanbul, 1990

 

HAMİDULLAH, Muhammed. Hz. Peygamber'in Savaşları, çev. Salih Tuğ, İstanbul, 1991

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İlk İslam Devleti, çev. İhsan Süreyya Sırma, İstanbul, 1992

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İmam-ı Azam ve Eseri, çev. Kemal Kuşçu, sad. Saadettin Acar, İstanbul, 2005

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İslam Anayasa Hukuku, çev. Vecdi Akyüz, İstanbul, 2005

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İslam'a Giriş, çev. İbrahim Arif Koytak, Veysel Uysal, İstanbul, 1996

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İslam'da Devlet İdâresi, çev. Kemal Kuşçu, İstanbul, 1998

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İslam'ın Doğuşu, çev. Murat Çiftkaya, İstanbul, 2002

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İslam'ın Hukuk İlmine Katkıları, editör: Vecdi Akyüz, İstanbul, 2005

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İslamiyet ve Hristiyanlık, çev. İhsan Süreyya Sırma, İstanbul, 2004

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İslam Müesseselerine Giriş, çev. İhsan Süreyya Sırma, İstanbul, 1992

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İslam Tarihi'ne Giriş, çev. Ruhi Özcan, İstanbul, 1999

 

HAMİDULLAH, Muhammed. İslam Peygamberi, çev. Salih Tuğ, İstanbul, 1993

 

HAMİDULLAH, Muhammed. Muhtasar Hadis Tarihi ve  Sahife-i Hemmam b. Münebbih, çev. Kemal Kuşçu, sad. Mesut Karaşahan, İstanbul, 2004

 

HAMİDULLAH, Muhammed. Qur'an in Every Language, Haydarabad, 1947

 

HAMİDULLAH, Muhammed. Rasûlullah Muhammed, çev. Salih Tuğ,  İstanbul, 2000

 

HAMİDULLAH, Muhammed. el-Vesâiku's-Siyâsiyye, çev. Vecdi Akyüz, İstanbul, 1998

 

KARATAŞ, Cafer. Çağdaş İslam Düşünürleri, Bursa, 2003

 

TUĞ, Salih; YAŞAROĞLU, M. Kamil. "Muhammed Hamidullah", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c. XXX, İstanbul, 2005

Bu Yazı Sonpeygamber.info için yazılmıştır.
 

Yorumlar

 
Bu yazıya henüz yorum yapılmadı. İlk yorumu siz yapmak için tıklayın.