Prof. Dr. Ali Yardım

Şemâil, kelime yapısı bakımından 'şimâl'in çoğuludur. Arapça'da, bu kökten türeyen kelimelerin birbirinden farklı, hatta birbirine zıt değişik manaları vardır. Bu nüanslardan birisi de; huy, tabîat, karakter, hâl ve hareket, tavır ve davranış anlamıdır. Şimâl'in bu manalarda kullanılan nüansının çoğulu şemâil kalıbı ile kullanılmaktadır.

İslâm âlimler, kelimeyi bu geniş lügat manalarından alıp, bir şahsın hayat hikâyesini, yani biyografisini anlatan bir terim haline getirmişlerdir. Kelime zamanla daha da özelleştirilerek, sadece "Hz Peygamberin beşerî yönünü, yaşama uslûbunu ve şahsî hayatını anlatan" bir terim hüviyetine büründürülmüştür.

Prof.Dr. M.Uğur Derman

İslâm inancı, putlaştırılabilecek kimselerin tasvirlerinden şiddetle kaçınmıştır. Bu sebeple, bir kaç asılsız minyatür dışında hiç kimse Rasûlullah'ın resmini çizmeye cesaret edememiştir. Hıristiyan âleminde Hz. İsa için uygulandığı gibi hayalî bir resim yapmaktansa, sahih tariflerden hareketle İslâm Peygamberini hilyesinden öğrenip anlatmak; her inananın, gönlünde beliren şekliyle yaratılmışların bu en yücesini tasavvur ederek bağlanmasına vesîle olmaktadır. Bu ise, putları yıkan bir iman anlayışı için elbette daha gerçekçidir.

"Süs, ziynet" manasının yani sıra "hilkat, sûret, sıfat" manalarını da taşıyan hilye kelimesi, hilye-i saadet veya hilye-i nebevî terkipleriyle daha tamamlayıcı bir mahiyet kazanmaktadır.

Hz. Peygamber, şüphesiz bir insan olmanın yani sıra Allah'ın en son Peygamberidir. Onun, getirdiği dini insanlara tebliğ ve açıklamak gibi bir misyonu da vardır. Her alanda en güzel bir model olan Allah Rasûlu'nun tebliğ ve beyan vazifesini ifa ettiği esnada, insanlarla iletişim kurmadaki becerisi şüphesiz önemlidir.

Tebliğ, Yaratıcıdan alınan ilâhî öğretiyi insanlara ulaştırma görevidir. Bu, sadece ulaştırmayı değil, aynı zamanda açıklama ve bir pratik olarak sunmayı da içine alır. Her ne kadar Rasûl'e görevinin sadece ulaştırmak olduğu, daha ötesinin kendi insiyatifinde bulunmadığı hatırlatılıyorsa da tebliğden maksat muhatapları İslâmî öğretiye açmak, keyfiliğin işlediği bir ortamdan...

Resmedilmemiş bir peygamberi vahyin rehberliğinde gelişen kişiliği, yaşam tarzı ve davranışlarıyla anlama ve anlatma zorluğu İslam kültür ve sanatında çok farklı türlerin gelişmesine imkan tanımış, tezahürleri farklı da olsa tüm müslümanlar ortak bir duyguyu, Peygamber sevgisini bu vesilelerle hep canlı tutmaya gayret etmişlerdir. "Hz Peygamberin beşerî yönü, yaşama uslûbu ve şahsî hayatının anlatımı” Şemâil adıyla yaygınlık kazanırken, “fiziksel özellikleri ve karakteri”ni anlatan eserler Hilye olarak adlandırılmıştır. Hat sanatının eşsiz örnekleri ve birbirinden güzel tezhiplerle süslenen hilyeler Hz. Peygambere duyulan muhabbet ve hürmetin sembolü olmuş, kimi zaman ceplerde taşınmış, kimi zaman da duvarları süslemiştir. Farklı sahabilerden rivayetle günümüze gelen çok sayıda Hilye metni bulunmakla beraber, aralarında en beliğ kabul edilen ve Hz. Hatice’nin ilk eşinden olan oğlu Hind b. Ebi Hale’ye ait olan rivayet ile Hz. Ali’nin rivayeti daha çok kullanılmıştır.